Neurony lustrzane w logopedii – jakie mają znaczenie?

Neurony lustrzane, które rzeczywiście odzwierciedlają, należą do najważniejszego wyposażenia w bagażu, który otrzymujemy w podróż nazywaną ż y c i e m.”

Neurony lustrzane – odkrycie

Tematyka działania mózgu od zawsze budziła zainteresowanie, nie tylko neurobiologów. Dzięki nowoczesnym badaniom możemy dokładnie zobaczyć proces pracy tego najważniejszego organu. Działania, które doprowadziły do fenomenalnego odkrycia neuronów lustrzanych mają swoje początki w badaniach szwedzkiego naukowca Ulfa Dimberga z uniwersytetu w Uppsali. Kolejny krokiem było opracowanie informacji na temat komórek nerwowych znajdujących się w mózgu człowieka, których zadaniem jest kierowanie zachowaniami ludzi. Wszystkie czynności, które są podejmowane przez nas zaczynają się właśnie w mózgu. Nawet te, które są tylko przez nas wizualizowane i nigdy nie będą zrealizowane.

neurony lustrzane

Badania

Ulf Dimberg analizował mimowolne i nieświadome zachowania ludzi podczas obserwacji portretów ludzkich twarzy na monitorze komputera. Zadaniem badanych było jak najbardziej naturalne zachowanie oraz niestosowanie mimiki w czasie trwającego pół sekundy wyświetlania zdjęć. Dodatkowo osoba badana była za pomocą elektrod podłączona do specjalnego urządzenia, które rejestrowało każdą aktywność mięśni twarzy. Początkowo prezentowane twarze miały neutralny wyraz, co powodowało duże ułatwienie dla badanych osób, nie mających problemu z zastosowaniem się do podanych wcześniej instrukcji. Jednak w momencie przedstawienia osoby uśmiechającej się sprzęt monitorujący zarejestrował mimowolny uśmiech i utratę kontroli nad własnym wyrazem twarzy. Badani tak samo reagowali na gniewną twarz, mimo wielkiej chęci zachowania neutralnej mimiki. Eksperyment pokazał, że człowiek nie jest w stanie kontrolować swoich reakcji na twarz drugiego człowieka, a spontaniczne odzwierciedlenie jest naturalne i mimowolne.

 

Zdaniem Bauera mechanizm wtedy działa jeszcze sprawniej. Stwierdzono to na podstawie przedstawionego badania. Badani widzieli uśmiechającą się osobę przez tak krótką chwilę, że nie byli do końca świadomi tego, co spostrzegli. Mamy tu do czynienia ze zjawiskiem nazywanym stymulacją podprogową, mimo niedostrzeżenia na poziomie świadomym widzianego obrazu, nasz mózg jest w stanie go zarejestrować i poza świadomością odpowiedzieć na komunikat. Autor podkreśla, że nasz mózg odbierającą każdego dnia nadzwyczajną ilość bodźców oraz wskazówek, które zupełnie omijają naszą świadomość. Dzięki tym badaniom widzimy jak ogromne znaczenie mają neurony lustrzane. Nie tylko zapisują one nasze spostrzeżenia (zarówno te uświadomione, jak i nieświadome), ale są też w stanie wywoływać reakcję, dynamizować pewne zachowania i pobudzać zmiany asocjacyjne i psychiczne.

neurony lustrzane

Badania na małpach

W 1996 roku badania były przeprowadzane na małpach, ze względu na podobieństwo ich mózgu do mózgu człowieka. Małpy pod narkozą małpie zostały podłączone do urządzeń, których zadaniem było rejestrowanie i mierzenie aktywności ich mózgów. Dzięki temu dostrzeżono pojedyncze neurony planujące działania i przypisano je do określonych czynności. Tylko w momencie sięgania po orzech leżący na stole uaktywniał się neuron planujący działania. Brak orzecha na stole wykazał brak aktywności komórki. Fakt, że komórka rzeczywiście szyfrowała plan działania udowodnił eksperyment z zaprezentowaniem orzecha małpie i sięganiem po obiekt w całkowitej ciemności. Jednak najbardziej niezwykłym odkryciem było zjawisko uaktywniania się neuronu wtedy, kiedy małpa obserwowała, gdy ktoś inny sięga po orzech leżący na stole. Dodatkowo gdyby zwinąć orzech w szeleszczący przy rozwijaniu papier, to sam widok owego papieru pozwoliłby ożywić neuron planujący działanie.

neurony lustrzane

Badania pokazały, że podczas obserwacji wykonywanej przez kogoś innego czynności dochodzi do uruchomienia własnego neurobiologicznego programu. Na dodatek jest to ten sam program, który spowodował wykonanie czynności u osoby obserwowanej. Zdaniem neurobiologa Jerzego Vetulaniego dzięki neuronom lustrzanym „każdy z nas jest czymś w rodzaju lustra dla drugiego człowieka”. Odkrycie to pozwoliło powiązać ze sobą poznawcze, społeczne i ruchowe zdolności, tak jak dzieje się to w przypadku procesów dotyczących: mowy, naśladowania, empatii, teorii umysłu czy innych. Pierwszorzędną funkcją owych neuronów jest umysłowe symulowanie czy odzwierciedlanie spostrzeganych działań. Neurony te są aktywne nie tylko podczas mówienia, ale także wówczas, gdy człowiek obserwuje innego mówiącego a nawet w czasie słuchania dźwięków mowy. Dzięki lustrzanym neuronom procesy odbioru i wytwarzania wypowiedzi są ściśle powiązane ze sobą. Mowa ciała i widok drugiej osoby jest czynnikiem bardzo ważnym dla lepszego rozumienia i odbioru komunikatów. W płatach skroniowych zachodzi zjawisko powiązania słów z emocjami oraz dźwięków mowy z wrażeniami wzrokowymi. Synchronizacja analizatora słuchowego, wzrokowego oraz działanie neuronów zwierciadlanych ułatwia proces rozumienia tekstu.

Neurony lustrzane a logopedia

Ważną kwestią podkreślaną zarówno przez Joachima Bauera jak i Jerzego Vetulaniego jest ludzki udział w akcie pobudzania neuronów lustrzanych. Zdaniem Bauera neurony lustrzane kory przedruchowej są stymulowane tylko wtedy, kiedy obserwowany jest aktor biologiczny, czyli działająca osoba. Ani szczypce, ani sztuczna ręka nie były w stanie swoim działaniem wywołać reakcji układów lustrzanych u obserwatora. Daje to podstawy do wysunięcia wniosków dotyczących pracy terapeutycznej z dziećmi z zaburzeniami mowy i całkowitego podważenia skuteczności platform logopedycznych czy programów komputerowych, których celem jest prowadzenie terapii. Tylko kontakt twarzą w twarz z drugim człowiekiem przynosi efekty, a żaden najbardziej wyspecjalizowany program ani robot nie zastąpią nas – ludzi.

neurony lustrzane

Jak już wspominałam mechanizm odzwierciedlania uruchamia się podczas obcowania z drugim człowiekiem, obserwacje poczynań innych ludzi uruchamiają neurony lustrzane. Wówczas włącza się wzrokowy układ przetwarzania i interpretacji, określany w skrócie od miejsca lokalizacji, jako STS (Sulcus temporalis superior – bruzda skroniowa górna). Informacje docierają najpierw do kory wzrokowej za pomocą oczu, by następnie dotrzeć do płata skroniowego, w którym zlokalizowany jest STS. Jest to układ, który początkowo bada czy ma do czynienia z drugim człowiekiem. Dodatkowo analizuje on wszystkie informacje docierające do kory wzrokowej z oczu, poddaje je opracowaniu niemal w tym samym czasie.

Neurony lustrzane u niemowlaków

Warto tu również nawiązać do rozwoju niemowlęcia, które przychodzi na świat wyposażone już w neurony lustrzane. Są one przez niego wykorzystywane w celu nawiązania pierwszego kontaktu z matką czy ojcem. Dziecko już od narodzin naśladuje ruchy twarzy dorosłego, by następnie przejść do pierwszych nieudolnych prób naśladowania dźwięków mowy.

Otwieranie ust przez matkę podczas karmienia dziecka jest dla niego sygnałem, że zostało zrozumiane. Nie można tu pominąć znaczenia relacji międzyludzkich, które są niezbędne do prawidłowego działania neuronów lustrzanych. Patrząc z neurobiologicznego punktu widzenia, rodziców przebywających z dzieckiem, bawiących się z nim, czy czytających mu bajkę, nie można niczym zastąpić. Małe dzieci potrzebują, więc obecnych, żywych opiekunów, aby prawidłowo się rozwijać. Jest to bardzo ważna informacja w dzisiejszych czasach, zrewolucjonizowanych przez wysokie technologie, które tylko na pozór są w stanie zorganizować dziecku czas.

neurony lustrzane

Dodaj komentarz